کتاب دانش

مرکز نوآوری های آموزشی مرآت، در راستای چشم‌انداز «پشتیبانی از مدارس کشور» و رسالت «ارائه‌ی راهکارهای عملیاتی به منظور بهبود مستمر کیفیت آموزش و ارتقاء بهره‌وری مدارس در راستای تحقق اهداف آموزشی کشور و ایجاد بستر جامعه آموزشی یادگیرنده»، به منظور دانش‌افزایی نیروی انسانی مدارس و افزایش مهارت ادراکی و آمد و شد از حوزۀ تئوری و رویکرد به حوزۀ روش و ابزار، اقدام به انتشار مجموعه کتاب‌های دانش‌افزایی کرده است.این کتاب ها در راستای راهکارهای ذیل سند تحول بنیادین منتشر می گردد: راهکار1- توسعه زمینۀ پژوهشگری و افزایش توانمندی‌های حرفه‌ای به شکل فردی و گروهی میان معلمان و تبادل تجارب و دستاوردها در سطح محلی و ملی و ایجاد فرصت‌های بازآموزی مستمر علمی و تحقیقاتی و مطالعاتی و برگزاری جشنواره‌های الگوی تدریس برتر و اختصاص اعتبارات خاص برای فعالیت‌های پژوهشی معلمان. راهکار 2- رصد کردن تحولات نظام آموزش‌و‌پرورش و تربیت معلم و تحولات علمی در حوزۀ علوم تربیتی در سطح منطقه، جهان اسلام و بین‌الملل و بومی‌سازی تجربیات و یافته‌های مفید آن‌ها و بهره‌مندی آگاهانه از آن‌ها در چارچوب نظام معیار اسلامی.

70 شاخص آموزشی در 20 کشور جهان

کتابی که پیش روی شماست کتابی است مرجع، مملو از آمار و ارقام دربارۀ آموزش و پرورش 20 کشور که با 70 شاخص آموزشی مورد مقایسه قرار گرفته‌اند. تلاش این کتاب بر این بوده است که با جمع‌آوری اطلاعات هر کشور در یک جا، یک اثر انگشت که وجه تمایز هر کشور می‌باشد به خواننده ارائه نماید. این کتاب یک کتاب در حوزۀ آموزش و پرورش تطبیقی می‌باشد، با ارائه آماری توصیفی عاری از تحلیل و استنباط. تلاش این کتاب بر آن است تا دانشی را در اختیار خوانندگان خود قرار دهد تا بتوانند بر مهارت ادراکی خود بیفزایند. تأکید گردآورندگان این کتاب بر این است که مجموعه عوامل و شاخص‌های آموزشی یک کشور باید با هم مورد تجزیه و تحلیل قرار گیرند و باید از مقایسه‌های موردی و جزئی بر حذر باشد. داشتن این کتاب را برای کلیه مسئولین آموزش و پرورش از سطوح بالا تا مدرسه و دانشجویان علاقه‌مند حوزۀ علوم انسانی به ویژه دانشجویان رشته‌های حوزۀ آموزش و پرورش توصیه می‌کنیم.

پدیدآورندگان : محرم نقی زاده و مهرداد اصفهانی

بسته آموزشی برنامۀ درسی و یادگیری اثربخش

کتاب حاضر، نگارش جدیدی از مجموعۀ سابق مؤلف این اثر، دکتر مرتضی مجدفر است که پیش از این تحت عنوان «بستۀ آموزشی چیست؟» و در فاصله زمانی سال‌های 1375 تا 1383، سه ویرایش آن به چاپ رسیده بود. اما مؤلف در «بستۀ آموزشی، برنامۀ درسی و یادگیری اثربخش»، با بهره‌گیری از تجربه‌های پیشین و فعالیت‌های علمی و عملی گوناگون اندیشمندان ایرانی و خارجی، مجموعۀ به‌روزی را مهیا کرده که می‌تواند علاوه بر پاسخ‌گویی به پرسش‌ها، نکته‌ها و چالش‌های آموزشکاران ایرانی؛ به طور عملی یاریگر آن‌ها در صحنۀ کلاس‌های درس باشد. به اعتقاد مؤلف کتاب، بسته آموزشی، یک نرم‌افزار آموزشی کارآمد است که علاوه بر آن‌که یک سامانۀ کامل از فعالیت‌های یادگیری را عرضه می‌کند، در انفرادی کردن آموزش و پرورش استعدادها و توانمندی‌های بالقوۀ دانش‌آموزان و نیز علمی کردن ارزشیابی از آموخته‌های دانش‌آموزان و آزمون‌ها و ابزارهای اندازه‌گیری تشخیصی و مجموعه فعالیت‌های انفرادی و گروهی آن‌ها و نیز تبیین و شناسایی تجهیزات دیداری- شنیداری و وسایل آموزشی مورد استفاده در کلاس درس و ارائه راهنمای تدریس و الگوهای طراحی آموزشی و طرح درس نیز می‌تواند یاری‌دهندۀ کار تعلیم و تربیت باشد. کتاب، حاصل فعالیت علمی 17 سالۀ مؤلف در زمینۀ بسته‌های آموزشی است.

تالیف : دکتر مرتضی مجدفر

کاربرد هوش‌های چندگانه در کلاس درس

در طی دو دو دهۀ گذشته، نظریۀ هوش‌های چندگانه از سوی مدارس و آموزگارانی که تمایلی به ایجاد تغییر داشته‌اند مورد استقبال قرار گرفته است. در واقع استفاده از این نظریه به آن‌چه آموزگاران از پیش می‌دانسته و انجام می‌داده‌اند اعتبار می‌بخشد. آموزگارانی که از این نظریه استفاده می‌کنند معتقدند با یادگیرندگان در این روش تنوع توانایی شناخت، راهنمایی و یادگیری خود را به نمایش می‌گذارند و به همین دلیل آموزگاران می‌توانند از انواع متنوع تمرین بهره بگیرند. دلیل دیگر محبوبیت این نظریه هم‌خوانی آن با رویکردهای آموزشی فعلی در مدارس است (مانند روش‌های یادگیری از طریق همیاری، روش‌های یادگیری ساخت‌گرا و ...).
نظریۀ هوش‌های چندگانه به آموزگاران فرصت می‌دهد اندیشه‌های خود دربارۀ موفقیت کلاسی را گسترش دهند و بدین ترتیب هرچه بهتر جوابگوی نیازهای یادگیری بچه‌ها در کلاس درس باشند. به گفتۀ کورن هابرو کرچوفسکی (1995) نظریۀ هوش‌های چندگانه زمینه‌های مفیدی دارد که باعث ایجاد زمینه برای تبادل نظر در مدرسه بین آموزگاران و والدین شده و به راحتی باعث شناسایی راه‌های خاص یادگیری هریک از کودکان می‌گردد.
کاربرد صحیح این نظریه مستلزم فهم دقیق از آن است. نظریۀ هوش‌های چندگانه، نظریۀ یادگیری یا یک رویکرد خاص آموزشی نیست. هیچ روشی به عنوان تنها راه کاربرد آن در محیط‌های آموزشی توسط هاوارد گاردنر تجویز و یا معرفی نشده است. بنابراین، استفاده از آن در گرو فهم صحیح همراه با تفکر و تعمق است.

تالیف : دکتر محرم آقازاده و خانم دکتر افسانه سنه

روش‌های نوین ارزشیابی در دورۀ ابتدایی

کتابی که پیش رو دارید به ارزشیابی اثربخش اختصاص دارد. در این کتاب گونه‌ای از ارزشیابی یادگیری مورد توجه است که می‌توان آن را «ارزشیابی همه‌جانبه» نام نهاد. منظور از همه‌جانبه بودن ارزشیابی یادگیری در اینجا ارزشیابی از یادگیری، ارزشیابی برای یادگیری و ارزشیابی به مثابۀ یادگیری است. از سوی دیگر، همه‌جانبه بودن یادگیری به معنای مشارکتی بودن ارزشیابی یادگیری دانش‌آموز است. هر اندازه اطلاعات مورد نیاز برای داوری دربارۀ یادگیری دانش‌آموز از منابع متنوع‌تری گردآوری و در تحلیل وارد شود، به همان اندازه ارزشیابی نتیجۀ مطلوب‌تری خواهد داشت.
کتاب حاضر، کتابی برای ارزشیابی یادگیری در چارچوب برنامۀ درسی دورۀ ابتدایی است. مجموعه روش‌هایی که همراه با مثال در این کتاب ارائه شده، راهنمای ارزشمندی برای ارزشیابی یادگیری و آگاهی از نحوۀ ارزشیابی اثربخش است. این کتاب بنا به ضرورت بهسازی توان حرفه‌ای معلمان دورۀ ابتدایی برای ارزشیابی در بستر برنامۀ درسی ترجمه شده است.
این کتاب که حاصل کار «شورای ملی برنامه‌ریزی و ارزشیابی» (NCCA) کشور ایرلند است، به عنوان کتاب راهنما در اختیار مدارس و معلمان آن کشور قرار گرفته و امید است که در اجرای سند برنامۀ درسی ملی و ارزشیابی توصیفی یاریگر معلمان و مدارس کشور ما نیز باشد.

مترجم: دکتر محرم آقازاده

درس‌های فنلاندی

درس‌های فنلاندی پرفروش‌ترین اثر پاسی سالبرگ و برندۀ جایزۀ گرامیر در سال 2013 است. سالبرگ در موقعیت‌های مختلف از قبیل معلم مدرسه، مدرس تربیت معلم و مشاور سیاست‌گذاری آموزشی در فنلاند و سایر کشورهای جهان فعالیت داشته است. تخصص وی در بهبود مدرسه، مسائل جهانی آموزش و پرورش، یاددهی- یادگیری و رهبری آموزشگاهی است. سالبرگ در حال حاضر استاد مدعو دانشکدۀ تحصیلات تکمیلی دانشگاه هاروارد است.
این کتاب چگونگی تبدیل شدن فنلاند به مرکز توجه محققان و علاقمندان به آموزش و پرورش را تشریح می‌کند. چنین موقعیتی پس از انتشار نتایج اولین پیزا در سال 2001 شروع و با نتایج بعدی آن در سال‌های 2003، 2006 و 2009 تقویت شد. سالبرگ در توضیح این پدیده به عوامل متعددی اشاره می‌کند که مهم‌ترین آن‌ها داشتن رؤیایی بومی و جست‌وجو برای یافتن رویکردی درون‌زا در راستای رسیدن به این رؤیا است. به این منظور، سالبرگ معتقد است منبع کنترل و ظرفیت‌سازی، مدرسه است نه سیستم اداری آموزش و پرورش. با این وجود، سالبرگ اذعان می‌کند که اگرچه توسعۀ آموزشی کشورش اصالتاً بومی فنلاند است ولی فنلاندی‌ها؛ دانش و ایده‌های کشورهای دیگر به ویژه ایالات متحده، کانادا، بریتانیا و همسایه‌های اسکاندیناوی خود نیز توجه داشته‌اند.

مترجمان : دکتر علیرضا مقدم طیبه سهرابی

آموزش ریاضیات در هفت کشور

كتابی كه پیشِ روی شماست گزارش یك تحقیق بزرگ بین‌المللی در حیطه‌ی آموزش و پرورش است. این كتاب حاصل نتایج مطالعه‌ی ویدیویی تیمز در سال 1999 می‌باشد. این تحقیق حاصل مطالعات یك گروه تحقیقاتی 317 نفره در هفت كشور دنیاست. این پژوهش به تجزیه و تحلیل فیلم‌برداری كلاس‌های ریاضی هفت كشور كه به مدت یك‌سال مداوم از مدارس آن‌ها فیلم‌برداری شده می‌پردازد. در این تحقیق 15000 مسأله ریاضی كُد‌گذاری و تمام مكالمات دانش‌آموزان و معلمان شمارش شده، تا بتوان به این سؤال پاسخ داد كه در كلاس‌های درس مدارس هفت كشور چه می‌گذرد؟ این تحقیق در قالب یك گزارش مفصل همراه با 34 جدول و 57 نمودار کمک بسیار زیادی را به جهت مقایسه کلاس‌های درس هفت کشور ارائه می‌نماید و از همه مهم‌تر با ارائه 46 فیلم كوتاه از شیوه تدریس معلمان در این كشورها گزارش عینی ارائه می‌نماید. معلمان می‌توانند با خواندن این كتاب و تماشای فیلم‌های پیوست این كتاب كه به فارسی زیرنویس شده است، در كلاس درس هفت كشور حضور داشته باشند. خواندن این كتاب به كلیه معلمان در مقاطع مختلف تحصیلی و دروس مختلف، مشاوران، مدیران و مسئولین آموزش و پرورش به ‌عنوان یك ضمن‌ خدمت مناسب و یك تور بازدید از مدارس هفت كشور توصیه می‌شود.

مترجمان : مهرداد اصفهانی و محرم نقی زاده و سیدمسعود حاجی سیدحسینی فرد

راهنمای کاربردی روش های نوین تدریس

بر این باورم که معلم، استاد، مدرس، مربی یا هر تربیت پیشه یا آموزش کار در میانه دنیای اندیشه ها، نگرش ها و عمل قرار دارد. در این برداشت، آموزشکاران همواره می­ کوشند به طور شایسته اندیشه­ ها، نگرش­ ها و عمل را دریابند و به گونه ای اثربخش فرصت یادگیری آنها را فراهم آورند. در معنایی دیگر، آموزشکاران، مجریان و فرصت سازان اجرای برنامه­ های درسی هستند. از دیگر سوی، آموزشکاران را می­ توان نماینده رسمی یا غیررسمی نظام آموزشی دانست که توسط آنان خواست های نظام آموزشی در قالب برنامه درسی یا آموزشی به فراگیرندگان ارائه می شود. برداشت های زیادی را نیز می توان به موارد اشاره شده در پیش افزود. با توجه به این برداشت ها، اگر نظام های آموزشی رسمی و غیررسمی در سر سودای به مقصد رساندن اندیشه­ ها و انتظاراتشان را دارند.

تالیف : دکتر محرم آقازاده

معلم ژاپنی به مثابه رهبر

این اثر تجربه زیسته یکی از معلمان ژاپن می­ باشد که هدف از تالیف آن را معرفی سیستم آموزش و پرورش ژاپن، آشنا ساختن خواننده با فرهنگ و جو حاکم در کلاس­ های درس ژاپن از طریق تجربیات شخص مولف در طول سه دهه معلمی و فعالیت در مدرسه می­ داند، این انتقال در این کتاب با عبارت انتقال «دی ان دی» معلمی تعبیر شده است. این کتاب را می ­توان «درس پژوهی در میدان عمل » نیز نماید. درس­ پژوهی به مثابه الگویی اثربخش برای به سازی آموزش، نظریه ­ای برای بهسازی عمل و به عبارتی دیگر ساختن نظریه در متن عمل است. این کتاب می ­کوشد به خوانندگان نشان دهد که چگونه در میدان عمل؛ یعنی مدرسه و کلاس درس، تئوری تربیتی ساخته می ­شود شکل می ­گیرد، بازسازی می­ شود و توسعه می ­یابد. این کتاب حاصل زحمات آقای ایشی کاوا، آقای دکتر رضایی و آقای دکتر سرکار آرانی است که در شکل­ گیری این اثر سهم به­ سزایی داشته­ اند. به عبارت دیگر این اثر یک اثر ژاپنی - ایرانی است که هدف آن انتقال تجربه، الگوی بهسازی آموزشی و توانمندسازی معلمان ایران است. لازم به ذکر است این اثر به طور هم­زمان توسط انتشارات می ­ای­ تو شو در ژاپن و انتشارات مرآت در ایران در اختیار خوانندگان ایرانی و ژاپنی قرار گرفته است.

ترجمه : دکتر علیرضا رضایی

درس پژوهی

این کتاب مجموعه ای از مقاله های نویسنده درباره درس پژوهی "مطالعه درس" است که در سال های اخیر نوشته شده و در مجله های پژوهشی بین المللی یا داخلی "ژاپن و ایران" به چاپ رسیده است. فصل ها بر اساس کارکرد های درس پژوهی به مثابه "نظریه"، "رویکرد"، "روش" و "ابزار" تنظیم شده اند. تجزیه و تحلیل مورد کاوی های ژاپن در زمینه بهسازی آموزش ریاضی دوره عمومی و آموزش دانشگاهی، فرصت های یادگیری اثربخشی برای خواننده فراهم کرده استتا بنیان های درس پژوهی را با شواهد عینی دقیق تری واکاوی کند. به علاوه ، چالش های دهه ی اخیر و چشم اندازهای درس پژوهی در ایران بررسی و راهکارهایی هملی برای درک عمیق تر و اجرای موثرتر آن پیشنهاد شده است.
این کتاب همگان را فرا می خواند تا بیندیشند که "ما در آموزش مدرسه ای چه می کنیم که یادگیری ترویج نمی شود" ، " چگونه در جست و جوی چشم اندازهای تازه ای برای بهسازی آموزش و غنی سازی یادگیری باشیم" و"چرا و در چه فرایندی درس پژوهی می تواند موسسه آموزشی ما را به مدرسه ای یادگیرنده تبدیل کند" در عین حال ، نشان می دهد که ما در نقطه های عظیمت و سطح نزاع و چالش های بهسازی آموزش مدرسه ای و ترویج یادگیری و مدرسه داری کجا ایستاده ایم.
توصیه می شود معلمان این کتاب را از فصل هفتم "ایران : چالش ها و چشم اندازها" و پژوهش گران تربیتی آن را از فصل اول "نظریه علم عمل" مطالعه کنند.

تالیف : محمدرضا سرکار آرانی

معرفی کتاب راهنمای سنجش و ارزشیابی آغازین

این کتاب مجموعه ای از مقاله های نویسنده درباره درس پژوهی "مطالعه درس" است که در سال های اخیر نوشته شده و در مجله های پژوهشی بین المللی یا داخلی "ژاپن و ایران" به چاپ رسیده است. فصل ها بر اساس کارکرد های درس پژوهی به مثابه "نظریه"، "رویکرد"، "روش" و "ابزار" تنظیم شده اند. تجزیه و تحلیل مورد کاوی های ژاپن در زمینه بهسازی آموزش ریاضی دوره عمومی و آموزش دانشگاهی، فرصت های یادگیری اثربخشی برای خواننده فراهم کرده استتا بنیان های درس پژوهی را با شواهد عینی دقیق تری واکاوی کند. به علاوه ، چالش های دهه ی اخیر و چشم اندازهای درس پژوهی در ایران بررسی و راهکارهایی هملی برای درک عمیق تر و اجرای موثرتر آن پیشنهاد شده است.
بیشترین تأکید سنجش آغازین بر کمک به معلم برای شناخت وضعیت جاری دانشی و مهارتی یادگیرندگان است. بر اساس نتایج حاصل از سنجش آغازین است که معلم می‌تواند با اطمینان کافی و همراه با شواهد برای برنامه‌ریزی تدریس گام بردارد. در واقع، سنجش آغازین از ابزارهای اصلی برای نگارش طرح درس‌های اثربخش است. در این کتاب، شش رویکرد برای سنجش آغازین مورد بحث قرار گرفته است. رویکردها و مباحث مربوطه به گونه‌ای هستند که معلمان به راحتی می‌توانند آن‌ها را در برنامه‌ریزی‌هایشان به کار برند.
سنجش آغازین به منظور شناسایی بازده‌های یادگیری محقق نشده و اعلام دلایل دخیل در عدم موفقیت یادگیرندگان در تسلط بر بازده‌های یادگیری مورد استفاده قرار می‌گیرد. در واقع، سنجش آغازین به دنبال یاری رساندن به سه محور تعیین‌کنندۀ عمل تربیتی است: دانش‌آموز، معلم و برنامۀ درسی. دانش‌آموز به مثابۀ ذی‌نفع اصلی برنامۀ درسی باید راه خود را با اطمینان بپیماید. از این رو، باید برای او اطلاعاتی فراهم کرد که بر اساس آن برنامۀ یادگیری‌اش را مشخص کند یا آگاهانه در مورد میزان کوشش‌هایش برنامه‌ریزی کند. معلم هم در مقام تسهیل‌گر یادگیری دانش‌آموز و هم در مقام سازگار‌کننده و مجری برنامۀ درسی باید بداند چگونه برنامۀ تدریس بریزد و از تحقق اهداف یادگیری و اهداف برنامۀ درسی قصد شده اطمینان حاصل کند. ارزشیابان برنامۀ درسی هم به نوبۀ خود باید از میزان توانایی دانش‌آموزان در تسلط بر بازده‌های یادگیری و روند پیشرفت آنان در یادگیری اهداف منظور شده مطلع شوند. در این کتاب، بیشترین تأکید بر کمک به معلم خواهد بود تا او بتواند بیشترین یاری را در تسهیل‌گری یادگیری به دانش‌آموزان ارائه دهد.

تالیف : دکتر محرم آقازاده

نگارش طرح درس

کی از سؤالات اساسی و پرتکرار معلمان این است که «چرا باید طرح درس بنویسیم؟». ضرورت نوشتن طرح درس یا اساساً پاسخ اینکه معلم باید طرح درس بنویسد یا نه به تفصیل در دانش برنامه‌ریزی درسی و طراحی آموزشی ارائه شده است. پاسخ‌های داده شده همگی حاکی از آن است که نوشتن طرح درس جزء ضروری‌ترین تدارکات معلم برای فعالیت در کلاس درس است. در واقع، باید پرسید «معلمی که طرح درس ندارد چگونه نشان می‌دهد که برنامۀ خاصی برای یادگیری دانش‌آموزان و برای کار خود در کلاس درس دارد؟».
تجربۀ گسترده‌ای که با مدارس داشته‌ایم نشان می‌دهد که معلمان نگرشی مثبت به نگارش طرح درس دارند. با این همه، آنان به دنبال قالب‌های کارآمدی برای طرح درس‌اند. از این رو، تصمیم بر آن شد که کتابی مستقل برای نگارش طرح درس تألیف شود، کتابی به دور از پیچیدگی‌های آکادمیک و بحث‌های طولانی نظری که در عرصۀ عمل به کار آید و معلمان بتوانند با تجربه‌های زیستۀ خود و با کاربست این کتاب، تدریس اثربخش‌تری را در کلاس ارائه نمایند. لازم به ذکر است رعایت ایجاز و اختصار در این کتاب امکان دارد برخی نکات کتاب را مبهم کرده باشد. تلاش بر آن بوده با نمونه‌های کاربردی، حاشیه‌های مناسب و سایت دوسویه در فهم بیشتر مطالب بکوشیم. در برخی موارد نیاز به نمونه‌های عملی و عینی بوده است که شاید ما نتوانسته‌ایم آن‌ها را فراهم سازیم و تکمیل آن را به خوانندۀ کتاب واگذار کرده‌ایم. ممکن است در کاربرد برخی مفاهیم هم با عده‌ای از هم‌رشته‌ها هم‌فکر نبوده باشیم. هر چه هست نشان از آن است که مؤلفان همانند همیشه نیازمند راهنمایی معلمان، متخصصان و علاقه‌مندان حوزۀ دانش برنامه‌ریزی درسی، روان‌شناسی یادگیری، روان‌شناسی تربیتی و تکنولوژی آموزشی هستند.

تالیف : دکتر محرم آقازاده و محرم نقی زاده

شکوه معلمی

معلم کاتالیزور است،‌ کاتالیزور! از اینجاست که کانت می‌گوید: بشر تنها با تعلیم‌وتربیت آدم تواند شد! گویی دست خداست که از آستین معلمان راستین به در آمده است. معلمان کار خلقت را تمام می‌کنند،‌ اینکه مشمول این مزایا باشیم دو شرط دارد؛ یکی تخصص و دیگری اخلاص! دانستن چیزی برای تدریس آن کار کافی نیست! دانستن مطلبی چیزی است و تدریس آن چیزی دیگر. پس اگر معلم واقعی وجود داشته باشد،‌ هیچ کس نمی‌تواند اجر و پاداش او را بدهد مگر خدای متعال.
تربیت مراقبت است نه دخالت! ما می‌خواهیم با پیروی از قوانین حاکم بر طبیعت، ‌بر طبیعت حکومت کنیم و این سر موفقیت کسانی است که در تربیت موفق شده‌اند. با طبیعت نمی‌شود مخالفت کرد،‌ یا به عبارتی دیگر با فطرت مخالفت جایز نیست. ما می‌خواهیم جریان رشد طبیعی را حفظ کنیم،‌ مراقبت توأم با بصیرت از جریان رشد طبیعی کودک. مادران از همه بیشتر فرصت دارند تا بچه‌ها را مطالعه کنند. مادران می‌توانند از لحاظ روان‌شناسی اعجاز کنند. مادر من فقط بلد بود قرآن بخواند ولی من معلم شده بودم اما از مادرم حساب می‌بردم! حالا می‌فهمم که مادرم چقدر روان‌شناس بوده است! چرا بچه‌های ما حرف ما را گوش نمی‌کنند؟ برای اینکه بلد نیستیم تربیت کنیم.

تالیف : محمد دشتی و محرم نقی زاده

فهم تمیز

طرح مطالعاتی تیمز برتابنده اهمیت تحلیل روابط میان فرصتهای یادگیری و پیامدهای آموزشی است. سه عنصر اساسی تیمز برنامه درسی قصد شده، برنامه درسی اجرا شده و برنامه درسی کسب شده است. در مطالعه تیمز منظور از برنامه درسی قصد شده، غایتها و اهداف کلی تحصیلی است. برنامه درسی اجرا شده، ناظر بر راهبردهای واقعی، روشهای تدریس و فعالیتهای کلاسی است و منظور از برنامه درسی کسب شده، آموختۀ دانشآموز است. هماهنگ با این عناصر اساسی، تیمز به تجارب آموزشی مدرسهای، فرایندهای حاکم بر آن و اثرگذاری شرایط روانشناختی و جامعهشناختی بر یادگیری دانشآموزان نیز نظر دارد.
بر این اساس، این كتاب مدلی مفهومی از متغیرهای تیمز و متغیرهایی که در ادبیات پیشرفت تحصیلی در نظر گرفته شدهاند ارائه می‌دهد که نشان‌دهنده جامع‌نگری و پیچیدگی این ادبیات به منظور تبیین پیامدهای نظام‌های آموزشی در جهان است. لذا مفهوم‌سازی این کتاب با توجه به ادبیات مشترک این دو رویکرد در چهار بخش ارائه شده است.
دو بخش دیگر این كتاب بخش‌های ویژه‌ای هستند كه بخش ویژه 1 به بررسی چارچوب‌های طراحی سؤالات تیمز می‌پردازد. با توجه به طراحی سؤالات در سه سطح دانش، کاربرد و استدلال، نمونه‌هایی از سؤالات در چارچوب‌های سه‌گانه در درس ریاضی و علوم جهت آشنایی معلمان و كاربران نهایی این كتاب ارائه شده است. همچنین بخش ویژه 2 به تحلیل خطای یادگیری دانش‌آموزان اختصاص دارد. در این بخش تلاش شده است بر اساس الگویی که برای تحلیل خطای یادگیری طرح میشود، طرز نگاه و عمل در تبیین خطای یادگیری معرفی شود. از این رو، این بخش بیشتر جنبه الگویی دارد و مثالهای عینی را در بر می‌گیرد.

تالیف : دکتر محرم آقازاده و محرم نقی زاده

یادگیری معکوس

بیش از چند دهه است که آموزش‌وپرورش در جهان و ایران، سودای آن دارد که فناوری‌های نو را به آموزش وارد کند. سودایی که به تدریج به رؤیا تبدیل شده و صرف هزینه‌ها و مبالغ هنگفت نتوانسته است آموزش‌و‌پرورش را از رخوت و کندی خارج کند. داده‌های پژوهش‌های گوناگون، نشان می‌دهد که اغلب نوآوری‌های عرصۀ فناوری اطلاعات در آموزش‌و‌پرورش ناکام بوده است و اگر هزینۀ این نوآوری‌ها در مسیری دیگر خرج می‌شد، آموزش‌و‌پرورش اکنون وضعیتی بهتر داشت و به انبار کالاهای دیجیتالی تبدیل نمی‌شد. کتاب حاضر شاید از این نظر استثنایی است که بیش از اینکه به مهارت‌های فناورانه، توجه داشته باشد، اساس کار آن بر توانایی معلم و انگیزه و اندیشۀ او استوار شده است، در عین اینکه نتیجۀ آن بهره‌وری از فناوری در بهترین شکل ممکن بوده است. این کتاب را نویسندگانی نوشته‌اند که علاوه بر آنکه روش خود را مبتنی بر دانش علمی تعلیم‌و‌تربیت کرده‌اند، خود نیز معلم‌اند و از بیرون گود معلمی، سخن نمی‌گویند. می‌توان گفت که تعلیم‌وتربیت در جهان امروز در نهایت راهی برخاسته از درون خود برای استفادۀ بهینه از فناوری در آموزش‌وپرورش یافته است.

ترجمه : دکتر محمد عطاران و مریم فرحمند خانقاه

دشواری‌های پرداختن به آموزش علوم تجربی

کتاب «دشواری‌های پرداختن به آموزش علوم تجربی» برای دانشجومعلمان، معلمان ابتدایی و دورۀ اول متوسطه نوشته شده است. مخاطبان این کتاب به طور خاص گروهی از معلمانی هستند که خود را نه فقط معلم علوم تجربی بلكه «معلم» در معنای کلی آن می‌دانند كه هم‌زمان علوم تجربی را هم تدریس می‌کنند. این کتاب مخاطبان دیگری هم دارد: برنامه‌ریزان، کارشناسان و راهبران آموزشی که معتقدند علوم تجربی به دانش‌آموزان امکان می‌دهد فعالیت‌های واقعی یادگیری را تجربه کنند. از طرف دیگر، کتاب توصیه‌های هدایتگر و مشروحی در توصیف ویژگی پرسش‌های معلمان از دانش‌آموزان، چگونگی پاسخ معلمان به پرسش‌های «سخت» دانش‌آموزان، شیوۀ پرورش و سنجش مهارت‌های فرایندی و نیز کمک به دانش‌آموزان در ادراک از طریق پژوهش ارائه می‌کند. ارائۀ توصیه‌های ساده، قابل استفاده و دست‌یافتنی، این كتاب را منحصر به فرد کرده است. در واقع، تمام ایده‌هایی که هارلن در این کتاب پیشنهاد می‌کند، در کلاس‌های درس قابل اجراست. همراه کردن پیشنهادها با مثال‌های متعدد از کلاس‌های واقعی به درک مطالب و اثبات قابل دسترس بودن آن‌ها کمک می‌کند. در پایان هر بخش نیز خلاصه‌ای از نکات مهم آن بخش آمده است كه موارد مهم را به خواننده یادآوری می‌کند تا وی بتواند به‌آسانی به شرح تفصیلی مواردی که به آن‌ها علاقه‌مند است، رجوع کند. وین هارلن، مؤلف این کتاب در طول فعالیت حرفه‌ای خود به عنوان معلم، محقق و نویسنده، در مقولۀ آموزش علوم تجربی فعال بوده است. وی تا قبل از بازنشستگی مسئول شورای تحقیقاتی علوم تجربی اسکاتلند و پیش از آن، استاد علوم تجربی و رئیس بخش آموزش دانشگاه لیورپول بوده است. هارلن در سال 1991 مفتخر به دریافت درجۀ OBE از طرف ملکه انگلستان شده است. وی در حال حاضر استاد مدعو دانشگاه بریستول، ویراستار نشریۀ Science Review و مشاور بسیاری از پروژه‌های علوم تجربی در آمریکا و انگلستان است.

ترجمه : طاهره رستگار

مدرسه در آیینه تربیت

در مقدمه سند تحول بنیادین آمده است:
«تحقق ارزش‌ها و آرمان‌های متعالی انقلاب اسلامی مستلزم تلاش همه‌جانبه در ابعاد فرهنگی، علمی، اجتماعی، سیاسی و اقتصادی است. عرصۀ تعلیم‌وتربیت از مهم‌ترین زیرساخت‌های تعالی همه‌جانبۀ كشور و ابزار جدی برای ارتقاء سرمایۀ انسانی شایسته كشور در عرصه‌های مختلف است و تحقق آرمان‌های متعالی انقلاب اسلامی ایران مانند احیای تمدن عظیم اسلامی، حضور سازنده، فعال و پیشرو در میان ملت‌ها و كسب آمادگی برای برقراری عدالت و معنویت در جهان در گرو تربیت انسان‌های عالم، متقی و آزاده و اخلاقی است. تعلیم‌وتربیتی كه تحقق‌بخش حیات طیبه، جامعۀ عدل جهانی و تمدن اسلامی ایرانی باشد. در پرتو چنین سرمایۀ انسانی متعالی است كه جامعۀ بشری آمادگی تحقق حكومت جهانی انسان كامل را یافته و در سایۀ چنین حكومتی ظرفیت و استعدادهای بشر به شكوفایی و كمال خواهد رسید. تحقق این هدف نیازمند ترسیم نقشۀ راهی است كه در آن نحوۀ طی مسیر، منابع و امكانات لازم، تقسیم كار در سطح ملی و الزامات در این مسیر به صورت شفاف و دقیق مشخص شده باشد.»
همچنین تربیت در مبانی نظری سند تحول بنیادین این‌گونه تعریف شده است:
فرایند تعاملی، زمینه‌ساز تكوین و تعالی پیوسته هویت متربیان، به صورت یكپارچه و مبتنی بر نظام معیار اسلامی، به منظور هدایت ایشان در مسیر آماده شدن جهت تحقق آگاهانه و اختیاری مراتب حیات طیبه در همۀ ابعاد.

مولف : دکتر عظیم محبی

سواد مالی برای نوجوانان

یکی از دشواری‌های اساسی در تربیت فرزندان ایرانی در خانواده و مدرسه، آموزش ندادن سواد مالی به کودکان و نوجوانان به مثابۀ نسلی است که در زندگی آینده، نیازمند سواد یاد شده خواهند بود. به طور معمول نسل جدید جامعۀ ایرانی در سه بخش از زندگی با موضوع سواد مالی روبه‌رو می‌شود. بخش نخست مربوط به دانش‌آموزان اندكی است که پیش از پایان تحصیلات دورۀ متوسطه، مدرسه را ترک می‌کنند. نخستین دشواری که این افراد پیدا می‌کنند، دشواری مدیریت مالی است. آنان مدت‌های زیادی از طریق آزمایش و خطا امکان دارد بتوانند سواد مالی را کسب کنند. بخش دوم شامل گروهی می‌شود که، دوره متوسطه را به پایان می‌برند و تلاش می‌کنند وارد بازار کار شوند. این دسته از افراد هم، به همان نسبت گروه اول دچار دشواری می‌شوند. افرادی از این گروه امکان آن را می‌یابند که در جریان فعالیت‌های شغلی بنا به تناسب شغلی با برخی مهارت‌های مالی آشنا شوند. بخش عمده‌ای از آنان همانند افراد گروه اول، موفق به مدیریت مالی خود نمی‌شوند.
پنج گروه سوم از کسانی که به سبب سواد مالی اندک دچار دشواری می‌شوند، فارغ‌التحصیلان دانشگاهی دوره‌های مختلف تحصیلی هستند؛ البته به‌جز آن دسته از افرادی که در رشته‌های مالی تحصیل کرده‌اند. وضعیت گروه اخیر از وضعیت دو گروه قبلی وخیم‌تر است؛ چون دیرتر از دو گروه قبل متوجه ناکافی بودن سواد مالی خود می‌شوند. این گروه، فرصت کسب دانش، مهارت و نگرش را همگی یک جا از دست داده‌اند.
در برخی کشورها، بر اساس پژوهش‌های صورت گرفته، به این كاستی در نظام آموزش خانواده و نظام رسمی آموزشی پی برده شده است. از این رو، از سوی نهادهای مختلف تلاش می‌شود به صورت‌های مختلف دشواری ناشی از سواد مالی برطرف شود. این كتاب گامی به منظور پوشش این كاستی است.

مولف : دکتر محرم آقازاده

سواد مالی برای کودکان

یکی از دشواری‌های اساسی در تربیت فرزندان ایرانی در خانواده و مدرسه، آموزش ندادن سواد مالی به کودکان و نوجوانان به مثابۀ نسلی است که در زندگی آینده، نیازمند سواد یاد شده خواهند بود. به طور معمول نسل جدید جامعۀ ایرانی در سه بخش از زندگی با موضوع سواد مالی روبه‌رو می‌شود. بخش نخست مربوط به دانش‌آموزان اندكی است که پیش از پایان تحصیلات دورۀ متوسطه، مدرسه را ترک می‌کنند. نخستین دشواری که این افراد پیدا می‌کنند، دشواری مدیریت مالی است. آنان مدت‌های زیادی از طریق آزمایش و خطا امکان دارد بتوانند سواد مالی را کسب کنند. بخش دوم شامل گروهی می‌شود که، دوره متوسطه را به پایان می‌برند و تلاش می‌کنند وارد بازار کار شوند. این دسته از افراد هم، به همان نسبت گروه اول دچار دشواری می‌شوند. افرادی از این گروه امکان آن را می‌یابند که در جریان فعالیت‌های شغلی بنا به تناسب شغلی با برخی مهارت‌های مالی آشنا شوند. بخش عمده‌ای از آنان همانند افراد گروه اول، موفق به مدیریت مالی خود نمی‌شوند.
پنج گروه سوم از کسانی که به سبب سواد مالی اندک دچار دشواری می‌شوند، فارغ‌التحصیلان دانشگاهی دوره‌های مختلف تحصیلی هستند؛ البته به‌جز آن دسته از افرادی که در رشته‌های مالی تحصیل کرده‌اند. وضعیت گروه اخیر از وضعیت دو گروه قبلی وخیم‌تر است؛ چون دیرتر از دو گروه قبل متوجه ناکافی بودن سواد مالی خود می‌شوند. این گروه، فرصت کسب دانش، مهارت و نگرش را همگی یک جا از دست داده‌اند.
در برخی کشورها، بر اساس پژوهش‌های صورت گرفته، به این كاستی در نظام آموزش خانواده و نظام رسمی آموزشی پی برده شده است. از این رو، از سوی نهادهای مختلف تلاش می‌شود به صورت‌های مختلف دشواری ناشی از سواد مالی برطرف شود. این كتاب گامی به منظور پوشش این كاستی است.

مولف : دکتر محرم آقازاده

شرافت معلمی

معلمی شریف‌ترین مشاغل است ...پس معلم همکاره و هیچ کاره است. هیچ کاره است؛ چون تمام این تمهیدات در خلقت انسان پایه‌ریزی و نهاده شده است و از سویی همکاره است؛ چون اگر نباشد، این وقایع اتفاق نخواهد افتاد. از اینجاست که کانت می‌گوید: بشر تنها با تعلیم و تربیت، آدم تواند شد.
پس جا دارد که بگوییم: گویی دست خداست که از آستین معلمان راستین به در آمده است، معلمان کار خلقت را تمام می کنند. برکت تأثیر خودمان را می‌توانیم از تفاوتی که بین کسانی که از برکات تعلیم‌و‌تربیت محروم بوده‌اند و آن‌هایی که از تعلیم‌و‌تربیت بهره‌مند شده‌اند، مشاهده کنیم. بی‌خود نیست که حضرت علی (ع) می‌فرماید: من علمنی حرفا، فقد سیرنی عبدا.
آن وقت خواجه نصیر می‌فرماید: به توسط این صناعت، یعنی معلمی میسر می‌شود که ادنی مراتب انسانی را به اعلا مدارج رسانند. پس با اعجاب تمام اضافه می‌کند، پس صناعتی که بدو اخص موجودات را اشرف کائنات می‌توان کرد، چه شریف صناعتی بود!
نه! هیچ مبالغه نیست. معلمی بهترین مشاغل است. شریف‌ترین مشاغل است.

مولف : محمد دشتی و محرم نقی‌زاده

مدیر ژاپنی به مثابه رهبر

کتاب «مدیر ژاپنی به مثابه رهبر» ادامه کتاب «معلم ژاپنی به مثابه رهبر»، و به بیان دیگر ادامه تجربه‌های زیسته یک معلم ژاپنی، منتها این بار در کسوت مدیریت مدرسه است. البته مدیری که به یکباره مدیر نشده و در واقع با رسیدن به پست مدیریت، فرصتی به‌دست آورده تا به ایده‌آل‌های چندین و چند ساله خود که از همان دوران معلمی و ناظمی در سر داشت، تا حد ممکن جامه عمل بپوشاند.
خوشبختانه،‌ جلد اول کتاب با استقبال خوبی مواجه شد که همین امر انگیز را برای انتشار جلد دوم کتاب بیشتر کرد. از آنجایی که اکثر افراد مایل هستند که با چگونگی کار کردن و سیستم کاری هم‌صنفان خود در سایر کشورها نیز آشنا شوند، با تکمیل این جلد، در واقع داستان زندگی یک معلم در کشوری به نام ژاپن و در سیستمی تحت عنوان سیستم آموزشی ژاپن، در اختیار خوانندگان ایرانی قرار گرفته است. البته همان‌طور که در متن کتاب نیز مشخص است سیستم آموزشی ژاپن
هم کم و کاستی‌های مربوط به خود را دارد و به هیچ وجه نمی‌توان گفت که کاملاً ایده‌آل است. اما می‌توانیم تلاش برای ایده‌آل کردن این سیستم را به عهده خود ژاپنی‌ها گذاشته و به‌عنوان یک شخص ثالث- و بدون تعصب- از نکات مثبت این سیستم بهره ببریم.
کتاب «مدیر ژاپنی به مثابه رهبر» جلد دوم کتاب «معلم ژاپنی به مثابه رهبر» نوشته یوشی تاکا ایشی کاوا و ترجمه دکتر علیرضا رضایی است که توسط انتشارات مرآت به چاپ رسیده است.

مترجم: دکتر علیرضا رضایی

نظارت بالینی

صاحب‌نظران می‌گویند که هر گونه پیشنهادی برای اصلاح، تغییر ساختار یا تحول مدارس، بر رشد حرفه‌ای معلمان، به‌عنوان اساسی‌ترین وسیلة ایجاد تغییرِ مورد نیاز، تأکید مي‌كند. بنابراین، از آنجایی که بايد یادگیری دانش‌آموزان و بهبود کیفیت آموزشی را در فرايند یاددهی- یادگیری جست‌وجو کرد و معلمان مهم‌ترین عامل در بالا بردن کیفیت یادگیری دانش‌آموزان هستند، پرداختن به نظارت آموزشی (رشد و بالندگی مستمر حرفه‌ای) معلمان از اهمیت و اولویت زیادی برخوردار است.
کتاب نظارت آموزشی کلاس درس محور براساس چرخة چندمرحله‌ای نظارت بالینی تدوین شده است. این چرخه شامل ایجاد آمادگی، نشست قبل از مشاهده، مشاهدة تدریس، تحلیل و تفسیر داده‌ها (تشخیص)، نشست بعد از مشاهده (برنامه‌ريزي برای رشد و بالندگی حرفه‌ای معلم، ارزشیابی جامع فرايند و پیگیری رشد و بالندگی معلم مي‌شود که هر کدام، علاوه بر مفاهیم نظارت آموزشی و نظارت بالینی فصلی از کتاب را به خود اختصاص می‌دهند و در نهایت تعارض، که ویژگی کار جمعی است، توضیح داده و توصیه‌هایی برای مدیریت آن داده شده است.
مخاطبان اصلی کتاب نظارت آموزشی کلاس درس محور، مدیران مدارس و کسانی که می‌خواهند مدیر مدرسه شوند، ناظران آموزشی، گروه‌های آموزشی، معلمان، کارشناسان آموزشی، برنامه‌ریزان و سیاست‌گذاران رشد حرفه‌اي معلمان، دانشجومعلمان و همچنین افرادی که در جامعة دانشگاهی درگیر برنامه‌های مدیریت آموزشی در مدارس هستند، مي‌باشند.
این کتاب به قلم دکتر بیژن عبداللهی در مرکز نوآوری‌های آموزشی مرآت به زیور طبع آراسته شده است.

نویسنده: دکتر بیژن عبداللهی