آزمونهاي سنجش استعداد، ابزاري براي مشاوران
مشاوره در مدارس ايران اگرچه نزديك به نيمقرن پيشينه دارد ولي آنچنان كه بايسته و شايستهي مشاوران باشد مورد توجه قرار نگرفته است. مشاوران همواره از اين كه مورد توجه لازم آموزش و پرورش و مدارس قرار نميگيرند گلهمند ميباشد و مديران و حتي مسئولين هر از چند گاهي چرايي مشاوره در مدارس را مورد پرسش قرار ميدهند. براي حل اين دغدغه، مشاوران عزيز دو مطلب را جهت افزايش موفقيت خود در مدارس همواره بايد مدنظر داشته باشند:
- دانشافزايي و كسب دانش و مهارتهايي كه جايگاه سازماني آنان را در مدرسه از مدير و معلم متمايز نمايند تا بتوانند نيازي از نيازهاي دانشآموزان را پاسخ گويند.
- ايجاد ابزارهايي براي كسب دانش و اطلاعات به منظور مشاورهي بهتر.
در اين راستا مرآت بنا دارد براي دانشافزايي مشاوران اقدام به برگزاري همايش و توليد بستههاي مشاوره نمايد و با توليد ابزار و هنجاريابي تستهاي موردنياز، مشاوران را مجهز به ابزار لازم جهت رصد توانمنديهاي دانشآموزان نمايد. در ضمن مرآت در نظر دارد از ميان دهها تست هنجار شده تستهاي مورد نياز مشاوران (از قبيل آزمونهاي رغبتسنج هالند، ريون، سختكوشي، هوشِ منطقِ رياضي و . . .) را با سه رويكرد اساسي در اختيار مدارس قرار دهد:
- تستهايي مورد توجه قرار گرفتهاند كه با فرايند آموزش ارتباط داشته باشند.
- تستهايي مورد توجه قرار گرفتهاند كه ويژگيهاي مثبت دانشآموزان را مورد بررسي قرار ميدهند.
- تستهايي مورد توجه قرار گرفتهاند كه فرايند هنجارسازي آنها در ايران صورت گرفته است.
آزمون رغبتسنج هالند
يکي از جالبترين و معروفترين نظرات، نظريه هدايت شغلي هالند است كه چندين دهه توسط وي و همکاران او مورد بررسي و ارزيابي قرار گرفته است. نسخهي حاضر در زمينهي تصميمگيري شغلي نوشته شده است و آخرين تجديدنظر هالند را در مورد نظريهي حرفه و شخصيت توضيح ميدهد.
هالند در طبقهبندي خود شخصيت افراد را در شش گروه طبقهبندی میکند: واقعگرا، جستجوگر، اجتماعي، قراردادي، متهور و هنري. اين طبقهبندي کلي است و در جزء، حدود 720 الگوي مختلف شخصيتي را شامل ميشود. با بررسي تاريخچهي زندگي و مشاهده رفتار فرد، ميتوان غلبهي يکي از اين انواع شخصيتي بر ساير انواع را ملاحظه کرد. در عين حال ممکن است در عدهاي نيز ترکيبي از هر شش نوع ويژگي شخصيتي فوق وجود داشته باشد. هالند معتقد است با مشاهدهي دقيق رفتار انسان ميتوان دريافت که يکي از اين شش نوع ويژگي شخصيتي نسبت به ساير انواع، غلبه بيشتري دارد. هر کدام از اين انواع شخصيت، داراي خصوصياتي هستند که به شرح زير قابل ذکر ميباشند:
- نوع واقعگرا- از خصوصيات افرادي که در اين طبقه قرار ميگيرند ميتوان جديت در کار، واقعبيني در امور، مهارتهاي مکانيکي، تفکر عملي، قدرت جسماني، علاقه و هماهنگي در کارها را نام برد. فرد واقعگرا چنانچه با مشکلاتي مواجه شود راهحلهاي عملي براي مشکلات جستجو ميکند. افراد واقعگرا بيشتر به مشاغلي که به مهارتهاي فني نيازمند است اشتغال ميورزند.
- نوع جستجوگر- از خصوصيات بارز افرادي که در اين طبقه قرار ميگيرند ميتوان تفکر، سازماندهي و قدرت استدلال را نام برد. اين طبقه از افراد روابط اجتماعي را زياد دوست ندارند، کمتر به تغيير رشتهي تحصيلي در دانشگاه ميپردازند، گاه به روياپردازي در مورد پيشرفتهاي آينده خود مبادرت ميورزند و از انجام مشاغل پيچيده که نياز به تفکر دارد لذت ميبرند. اين افراد خلاق، مستقل، پيشرونده، کمرو و محتاط ميباشند.
- نوع اجتماعي- افراد اين طبقه داراي رغبتهاي اجتماعي ميباشند و نقش معلمي يا رواندرمانگري را ترجيح ميدهند. افراد نوع اجتماعي انسانهايي مسئول و بشردوست هستند و قراردادهاي اجتماعي را ميپذيرند. در ايجاد روابط انساني مهارت دارند. در عين حال از حل عقلاني مسائل گريزانند و از کارهاي بدني و فعاليتهاي سازمان يافته خوششان نميآيد.
- نوع قراردادي- اين عده احترام خاص براي حفظ قوانين و مقررات قائلند و به خوبي به کنترل خويش قادر ميباشند. دوستدار نظم و ترتيب هستند، از موقعيتهاي پيچيده گريزانند و به فعاليتهاي جسماني و اجتماعي تن درنميدهند.
- نوع متهور- افراد نوع متهوّر، در گويايي بسيار مهارت دارند، ماجراجو هستند، اجتماعي ميباشند، و در فعاليتهايشان نقش غالبي را برعهده ميگيرند. در جستجوي قدرت و موقعيت هستند و ميکوشند تا رهبر شوند و در امور مالي و تجارتي و نظاير آنها مهارت کسب کنند.
- نوع هنري- افراد اين طبقه در شناسايي و بيان خصوصيات خود مهارت دارند. روابط حسنهاي با ديگران برقرار ميسازند، از نظم و ترتيب بدورند، در روابط خود با ديگران حساسند، کمتر به کنترل خود ميپردازند، و به سادگي در مورد عواطف و احساسات خود صحبت و گفتگو مينمايند اين عده به صفات زنانه بيش از صفات مردانه گرايش دارند و به مبارزه با مشکلات محيطي از طريق ارائه آثار هنري اقدام مينمايند.
به نظريه هالند هدف از راهنمايي و مشاورهي شغلي و حرفهاي آن است که به افراد کمک شود تا مشاغلي را كه با خصوصيات شخصيتي آنها سازگارتر است انتخاب نمايند. نظريهي هالند کاربردهاي زير را نيز دارد:
- ارائهي اطلاعات شغلي و حرفهاي به سادهترين صورت ممکن به طوري که عملاً قابل استفاده و کاربرد باشند.
- توصيهي جريان انتخاب شغل و ارتباط آن با نوع شخصيت فرد.
- فراهم آوردن امکانات و فرصتهايي براي خودشناسي و شناخت نيازهاي محيطي.
طبقهبندي هالند براي برنامه راهنمايي و مشاوره شغلي و حرفهاي مدارس نيز حائز اهميت است. مشاوران شغلي و حرفهاي مدارس با توجه به شش نوع شخصيت، مهارتهاي لازم براي احراز هر شغل را قبلاً تعيين ميکنند و سپس با توجه به شناخت دانشآموزان، آنها را در مسير مناسبي راهنمايي مينمايند و همچنين از اين تست ميتوان از دورهي دبيرستان تا دورهي پيشدانشگاهي جهت هدايت تحصيلي و انتخاب رشته بهره برد.